Comunicatziones
A cosa Serve Registrarsi

La registrazione nell'area riservata in questo sito non offre molto, a parte la possibilità di avere a disposizione strumenti che il normale visistatore non ha, come vedere sezioni non pubbliche, la possibilità di... Leggi tutto...

Segnalazioni e Disclaimer

Segnalazioni

Nel caso in cui abbiate rilevato degli errori e/o inesattezze, segnalatelo tramite il modulo "Imbia Una E-mail" - si... Leggi tutto...

Fotografias de sos Poetas

De paritzos Poetas Sardos, sos matessi chi cuncurrene in sos Premios Literarios de Sardigna, apo fatu una regolta de fotofrafias seberadas in totu sos articulos chi... Leggi tutto...

Paginas e Articulos

Potet capitare chi un'articulu iscumparit da-e sa prima pagina. Los apo movidos pro faghere logu a sos ateros chi manu-manu benin aprontados. Cherinde, lo podides agatare in sa setzione 'Totu sos Articulos'. Si... Leggi tutto...

Ses in: Home Filmados de sos Aticulos Putifigari 2010 Putifigari Prefatzione de Franco Piga

PostHeaderIcon Putifigari Prefatzione de Franco Piga

Prefatzione de Franco Piga

Sun oramai paritzos annos chi ’enzo e connosco Potufigari. Dae cando, ancora istudente, b’apo connotu a Gianfranca, sa pisedda chi, comente muzere, s’annu passadu at festadu cun megus sos trint’annos de matrimoniu. A bi pensare ’ene, non sun meda, ma nemmancu pagos, cando penso chi in totu custu tempus apo tentu, fra tantas, puru sa fortuna de connoschere sos pius chi oe ammentamos in custu liberu.

Liberu chelfidu, cuasi pretesu e chi oe bidet sa lughe gratzie a sa volontade e a s’impignu de s’amministratzione comunale e primos fra totu: su Sindigu Giancarlo Carta cun s’Assessore pro sa Cultura Alessandro Pintus.

S’imprenta de unu liberu non est mai una cosighedda de nudda. Sun paginas chi restan e sighin a restare in sa memoria de totu: de cussos chi lu legen como e de cuddos chi l’an agatare e legere in su tempus benidore, cando de nois si nd’at a peldere puru s’ammentu. Sutzedit sempre, in sas culturas de totu su mundu. Bastat de pensare a sos poetas de s’antighidade grecos, romanos e non solu, ch’an lassadu operas inue su ch’an chelfidu narrere, pius de duamiza annos como, est arrividu, giaru e pretzisu, finas a nois.

Custu, gratzie a sa capatzidade de manizare peraulas. Capatzidade chi lis dat un’importantzia e una sustantzia pius funguda de cantu sas peraulas matessi, impreadas chen’arte, potan àere.  

Comente sempre sutzedit, semus già faeddende de poesia. Puite est issa chi dae sos antigorios nd’at batìdu e porrit, deris comente oe, ammentos de sa vida de ogni die. Ammentos de su trabagliu, de penas e isperas, finas sas pregadorias pius sentidas, sas buglias e su giogu. S’istoria de zente chi oe non ch’est pius ma chi vivet e non morit mai, sempre presente in sos versos ch’at lassadu.

Sa poesia est su limbatzu de su coro, de s’anima, da ue naschet e si format e da ue giamat, pro cunsignare semenes de sentidos chi in totu nois ingranin e creschen segundu su terrinu chi lis amos aprontadu. Est pro custu chi, si calicunu, professore o literadu, at a proare, in custas poesias a bi chilcare forma e pesu pro cumproare sustantzia e metrica, b’at agatare peraulas chi ischin de sabiesa e naran de unu mundu chi ancora at valores, pienu de cudd’ischire chi su tempus at atalzadu in su coro e in sa mente de ogni sardu e chi nudda e niunu est resessidu mai a mudare.

Su mundu de sa ’idda, e de sa familia, de sa domo e de sa campagna, puru de sas chentinas e de sa cumpagnia, inue sa poesia aìat e ancora tenet, si puru in forma minore o diversa, una identidade connonota e cumpresa dae totu, omines e feminas. Paret de los bidere, su sero de sa festa, pighende a piata lendesi fatu sa cadrea e già faeddende a boghe bascia, cuasi timinde de dare disturbu a ateros, chi che issos, fin pensende a sa gala, a sos temas e assaborande primu ancora de las intendere, sas otavas de sos poetas mannos, ch’iscultaian poi cun atentzione e rispetu. Poetas chi s’incras benian ammentados cun lode o, chentza dolu, criticados:

Su triu Zizi, Masala e Pazzola
chi cantana de cust’era, sun sos astros
cun sa musa chi tenen currijola
cantan in palcu e registran sos nastros.
Totu issos si faghen a sa sola
chentza s’agiudu ’e zente e ne de mastros.
Però mi paret siat cuss’iscola
chentza sa garantzia ’e sos pilastros.

Sa poesia fit unu cuadernu abertu a totu, inue ’eniat assentada calesisiat boghe chi ’essiat dae su coro, dae s’intragna de chie, cun sabiesa, aiat calchi cosa de narrere e de dare a ischire, esserat buglia, critica, pena, saludu, lamentu, o puru,  maladia, coragiu o timoria:

Maladias, disturbosos e dannos
sun fitianos d’ogni die ’e mese,
e-i sos annos daghi sunu mannos
cun chie cherese chi ti la lese.

Fit e, sempre lu este, sa manera pius digna e armoniosa pro faeddare e bogare a pizu arrejonos, chi cun distonu si fin presentados in su narrere de ogni die, fatu de simplitzidade e chi pagu lassaiat a su riu naturale de sos sentidos:

 
In Potufigari ogni persona mi est cara
ca m’ana usadu tanta gentilesa,
sas pitzinnas che s’abba tempiesa
chi falat da-e sos montes de Limbara,
sun feminas ondradas de bellesa
non sun segundas a sa casta Sara.
E sos antzianos cun sa gioventude
oe e crasa bundedas de salude.
 e puru:
Minoredda ses tue ’idda mia
apena setighentos abitantes,
viven inoghe in piena allegria
puru chi non sian totu benestantes,
 
Chie, sighinde a legere custas paginas, at agatare sos versos de una mama, chi, poi de unu sero passadu cun sos fizos, afidat a sas peraulas de sa poesia, sa cuntentesa pius manna chi issa podiat proare, bene at a cumprendere cantu ’alen sas peraulas, su narrere chi andat ’eretu a su coro e inie si frimmat:
 
Oh fizos istimados, ite consolu
in custa die bella  m’azis dadu,
pro bois sempre cun su coro in bolu
da-e cando su Segnore m’at giamadu
a esser mama digna, e ite oriolu!
E no isco si a dovere apo operadu,
perdonu bos dimando, amados fizos
si non si sun averados sos disizos.

E sighit, sa matessi mama in ateros versos, cun atera poesia, a narrer de sa vida e de sas timorias chi cun s’edade avantzada sun arrividas.

E puru, in sos ultimos annos, cando oramai sa manu, cuasi non resessit a poner fatu a cantu sa mente cheret narrer, est in poesia chi su pensamentu curret ancora a sos fizos:

Oh fizos caros, su chi  bos lasso iscritu
est unu testamentu pretziosu:
mai, niunu de bos separare, su diritu
apat in bois meritu oltragiosu,
ma, cun s’amore fraternu ogni merìtu
su coro ostru nde siat orgogliosu.
Fatende connoscher su valore
chi totu si risolvet cun s’amore.

Comente capitat a totu, puru sos poetas potufigaresos leaìan e lean s’ispiratzione dae sa vida de ogni die, inue, finas sa cronaca est cummentada e posta in poesia:

Cherìa ischire essende un’indevinu
chie at mortu s’iscorta e a Moro.
S’aeret faeddadu s’assassinu
nende sa veridade da-e su coro.
 
 Nudda che passat chentza esser bidu in su faghe faghe paesanu, inue totu, totu ’iden e  intenden. Unu mundu, duncas, inue mancu sa critica e sa satira podet mancare:
 
Sa calvonada de Paulu Filia
sa ch’at fatu in su loto ‘e Casadella.
De una calvonada gai bella
non nd’apo ’idu in sa vida mia,
nachi giughiat caddu e tumbarella
e batidu nde l’at in sa ciccia.
Postu at fogu a unu mutzigone
bessidu b’at fumu e non calvone.
 
In Potufigari, comente in totu sas biddas de Sardigna, chie cantat o faghet poesia at sempre tentu cunsidèru mannu. Foltzis puite, in una terra inue s’iscritura fit unu bene chi solu in pagos si podian permitere, sa peraula aiat un’importantzia ancora pius manna, e s’ischire, tota sa cultura, beniat cunsignada a issas chi, dae su passadu, cun meritu, l’an batida e muntesa in su presente.

Totu ischimos cantu faghet sa poesia pro sa limba sarda e cantu sa limba siat importante in sa cultura de unu populu comente su nostru, sempre impignadu a difendere cuss’identidade chi sa natura e su tempus, an imprèmidu a fogu in su coro de sos sardos.

Però, tra sos meritos ch’at su poeta, non contat solu sa capatzidade de faghere versos rimados, ma primu ’e totu b’est su coragiu de ponnere in giaru e presentare a su giudisciu de totu, cuddos sentidos chi ateros meda non resessin a bogare a pizu. E cantos lu faghen o l’an fatu, che chie est numenadu e ammentadu in custu liberu, lu faghet e l’at fatu, bene ischinde cantu si prestat ogni versu a sa critica de chie, mudu, nudda narat.

Ma sas pius sun criticas chentza valore, fatas dae chie non cheret bidere e serrat sos ojos e-i su coro de fronte a chie agatat in sas peraulas fortza e cumpagnia e a issas dat cunfidu. Cummoven e faghen pensare custos versos chi, a cantu naran sos fizos, sun tra sos ultimos chi custa poetessa at iscritu:

Ohi zente cara prego e mi perdona
pro chi de rima non bin nd’at apena,
non mi cherzo de titulos arrogare
ma, da-e immesu coro apo nadu
su chi non poto fagher in persona.
 
Est su poeta chi cunsignat a sa poesia, e solu a issa, sas mezus peraulas chi unu coro, de una grandesa infinida, non podet narrere in perun’atera manera: dae immesu coro apo nadu su chi non poto narrer in persona.

Una poesia, cand’est fata o iscrita, no apartenet pius a su poeta, est de chie l’intendet o la leget e in issa b’agat, segundu s’interpretatzione chi ognunu ’e nois li dat o resessit a dare, motivu pro creschere e pensare. Cumprendere e atzetare una poesia, sas pius boltas, cheret narrere chi cussas peraulas diventan sas nostras, nde semus padronos puite oramai faghen parte de nois.

Cuasi mai capitat chi unu poeta iscriat tantu pro iscriere. Su poeta iscriet puite ateros lu potan legere e potan bidere e cumprendere, si puru, ognunu ’e nois, in su legere o iscriere e segundu sos mamentos, dat a sa poesia un’importantzia diversa e pretzisa. Ecco puite, chie si preparat a legere custu liberu, unu cun s’ateru, an agatare e dare valore a cosas e cuntzetos diferentes.

Calicunu at a riere, cando sos versos cheren divertire, a calc’ateru at a falare pius de una lagrima in s’ammentu de parentes e amigos, bighinos e zente connota, chi in custas paginas, torrana a bida e sighin a andare, a passu lenu e medìdu, in su caminu de s’ammentu.