Bideas pro insinzare su sardu a sos piseddos
de Cristiano Becciu
Naro sa veridade: no los poto ‘idere mancu pintos, ca mi faghent arrennegare totu cussos chi che ponent in conca a sos piseddos sa limba sarda, fattendeli a connoschere solu sos trastos antigos, sas fainas e-i sas ainas de unu tempus. Sunt sos bechinos de sa limba, cussos: pro forza sos piseddos, in conch’issoro, servant nessi duas bideas de limba. Sa limba de sos donnos mannos, chi sonat bene, emmo, ma chi impitaiant solu sos donnos mannos. E-i s’italianu, sa limba issoro, ca cun cussa podent jamare chentza perunu problema, tottu su chi toccant, tottu su chi ‘ident, tottu su chi pensant. Aju nd’ant sos becchinos a lis faeddare de chiliros, carros, brujacaffè e canistreddos, si poi sos pitzinnos impitant telefoninos, compiuter, pleistescion e atteras cosas gai. Paraulas chi pro forza devimus atzettare: sa limba est fatta de paraulas e cosas, e sas cosas sunt modernas. Amus bisonzu de sos chi apo battijadu “fraigas-limbas”, chi, pro su pius, sunt sos poetas, sos iscrittores, sos traduttores. Devet currere sa limba sarda. Cun custos bechinos est intropeida a s’etzessu. E non naro a che ‘ogare paraulas antigas, antzis, cherzo a nde las bogare a pizu, immannende peroe su significadu. Su chiliru, pro bos faghere un’esempiu, potet essere impitadu gai comente in italianu s’impitat “vaglio”, pro narrere finas “manera de seberare bideas”; o podimus narrere “boddire” no solu cando amus boza de figu india o atera frutture e cheret boddida, ma fintzamentas si semus istudiende e devimus ponnere a pare calchi cosa chi amus chircadu, paraulas - pro cumprendere- e balet che-i s’italianu “raccogliere”. Sos piseddos ant bisonzu de cumprendere su mundu chi vivent como. Est pro custu chi devimus faeddare in sardu in su mundu de como. Finas fattendeli calchi contigheddu chi fattat a riere, tzachendebei calchi paraula noa: sos piseddos preguntant semper ite cheret narrere una paraula, si cussa servit a lis faghere a cumprendere su chi lis piaghet. Deo b’apo già proadu contendelis paristorias e barzellettas, una de custas est su contu de Marieddu e-i s’ainu, inue b’apo postu paraulas noas, chi deghent a s’istoria. Bos la conto finas a bois e bos ponzo, in sas notas, tottu sas osservasciones limbistigas e didatticas, pro chi las sebestedas.
Marieddu e-i s’ainu
Marieddu viviat in campagna cun d- un’aineddu. Fit s’animale su pius bene chi cheriat[1] e si aeret pottidu si che l’aiat corcadu finas in su lettu[2]. Una die, cando Marieddu fit messende[3] accudint a campagna duos ladrones e si che furant su burricu[4]. Disisperadu isse los sighit finas a Terranova[5]e resessit solu a los ridere, dae tesu, chi che fint trazende s’aineddu intro sa nave.
Currende, Marieddu andat a si faghere unu bigliette ma, a dolu mannu sou[6], non nd’agatat. Pianghende a toroju recuit a bidda[7] inue sos amigos li cunsizant de leare sa nave de s’incras ca sicuramente cussos ladros aiant gittu s’aineddu in calchi padru[8] de Roma. Marieddu ponet mente a sos amigos: tucat a Terranova, andat a si faghere su bigliette ma, s’iscuru, non b’aiat pius logu in sa nave. Isse peroe, si ch’aiat postu in conca de chircare s’ainu sou est pro cussu chi, a sa cua, si che pigat in sa nave, abberit sa prima janna chi ‘idet, ch’intrat in d-una cuccetta cun d-unu lettu mannu, e si che costoit [9] sutta cussu lettu. Poi de duas oras, accò duos cojuados nôs, recuidos pro si che corcare. Marieddu istat cuadu chentza pedinare[10] e-i cussos duos incomintzant a si carignare ca si cheriant bene meda. Su maridu li narat: “it’ene chi ti chelzo, ca sa pedde tua assimizat a sa seda”. Marieddu, chi a narrere sa veridade fit unu pagu lantadeddu[11], creiat chi fit faeddende unu trapperi [12] a una trappera. Sa femina, leat sas manos de s’omine e li narat: “deo ti cherzo ‘ene ca sas manos tuas sunt fortes che-i s’attalzu[13]. Marieddu, intro de coro sou pensat chi deviant essere bistados cosas de operajos de fabbrica. Su maridu, sighit a carignare sa muzere nendeli: “deo ti chelzo ‘ene, ca in sos ojos tuos bido mares, chelos e padros mannos inue si podet paschere…”. Marieddu, comente intendet “padros”, bessit a fora e a boghe alta lis preguntat “abbà si b’est s’ainu meu!!!”
| < Prec. |
|---|
Ultimo aggiornamento (Chenabura su 14 de Maju 2010 23:19)


