Comunicatziones
A cosa Serve Registrarsi

La registrazione nell'area riservata in questo sito non offre molto, a parte la possibilità di avere a disposizione strumenti che il normale visistatore non ha, come vedere sezioni non pubbliche, la possibilità di... Leggi tutto...

Segnalazioni e Disclaimer

Segnalazioni

Nel caso in cui abbiate rilevato degli errori e/o inesattezze, segnalatelo tramite il modulo "Imbia Una E-mail" - si... Leggi tutto...

Fotografias de sos Poetas

De paritzos Poetas Sardos, sos matessi chi cuncurrene in sos Premios Literarios de Sardigna, apo fatu una regolta de fotofrafias seberadas in totu sos articulos chi... Leggi tutto...

Paginas e Articulos

Potet capitare chi un'articulu iscumparit da-e sa prima pagina. Los apo movidos pro faghere logu a sos ateros chi manu-manu benin aprontados. Cherinde, lo podides agatare in sa setzione 'Totu sos Articulos'. Si... Leggi tutto...

Ses in: Home Contos Sa domo ’e Paulu

PostHeaderIcon Sa domo ’e Paulu

Franco Piga su 22 de cabidanni 2008. 

Comente aiat detzisu dae su sero innanti, Paulu a s’impuddile est già prontu a chi essire pro pigare a Su Solianu.

Tia Filipa, sa mama, fininde de isparitzare sa banca ue aian ismulzadu, acuta-acuta, a dispetu de sos annos, intrat in s’aposentu inue su fizu s’est poninde sas botas russas e narat: “Paulu, cando arrivis a  subra, in su camineddu chi andat a sa domo, si t’ammentas b’at un’ alvure de pira bianca, batimilas pegas chi oramai sun annos e annos chi nde so a disizu”.

Paulu, pesendesinde dae sa cadrea e abbaidendesi sa botas untas cun ozu seu, rispondet: “Andat bene, si pigas e corrogas bi nd’an lassadu, ti nde ’ato unu sacapane,  ma como lassamiche essire chi chelzo recuire pro s’ora ’e ’ustare”.

Gai nende saludat sa mama e cun su sacapane a coddu, pro si giughere unu pagu ’e pane e de aunzu, chi essit e a passu lestru, avviendesi a campagna.

Sun pius de vint’annos chi non passat in su caminu chi pigat a Su Solianu, dae cando ancora piseddu, che ateros giovanos de ‘idda, pagu cuntentu de su chi teniat, fit paltidu in chirca de trabagliu.

Sas pagas boltas chi fit torradu a bidda pro agatare su babbu e sa mama, si puru gioghende o trabagliende b’aiat passadu sa pitzinnia, su tempus e sa gana de bi pigare, fit paga, guasi nudda.

Como chi poi ’e tantu su trabagliu l’at apidu afaca a domo, a Paulu est bennida sa gana de leare possessu de su terrinu chi su babbu morinde l’at lassadu.

Non solu, est pensende puru de dare un’acontzada a sa domita antiga chi, chissà cando, su babbu de su nonnu mannu aiat fatu cun pedra e ludu impastadu cun fenu sicu, e covocada cun traes de linna e teula sarda.

Non cheriat faghere cosa meda, su tantu de si poder acuccare, atzendere su fogu e faghere apena ’e mandigu.

In su tretu ue su caminu sighit serente riu, Paulu passat suta sos costialvos, salighes e alinos cun sos truncos imboligados de edra, ligadorza e pidighinzu e inghiriados in terra dae filighe e fustinaja areste.

Pius addae, a modde, in mesu sa uda e zufos de canna s’intenden anades e puddas de abba brighende dae manzanu chito.

Ischinde de l’agatare, Paulu, abbaidende muru-muru chilcat s’alvure manna de figu, acolla, e pagu pius atesu sas figuindias, che tando, inghiriadas de murta e aldu biancu. 

Comintzende sa pigada, Paulu si frimmat unu mamentu e girendesi dat un’ojada a s’iscia inue est coladu pagu prima. “Unu tempus inoghe fit totu piantadu a oltu e su manzanu s’intendiat s’arrejonu de sos oltulanos, su sonu de sas tzapitas e de sos lamones postos a pinnatzu, e s’idian pitzinnos e feminas boddinde e carrende cantu suore e terra cuntzedian.

Como paret tottu abbandonadu, comente chi nudda siat esistidu”, pensat, poi, sempre a passu lestru sighit a pigare, a tretos betende sa manu pro che franghere chessa e mudeju chi umpare a su lidone, a s’aliderru e a su rù sun creschidos in su caminu. 

Arrivadu a pius de mesanìa si frimmat a pasare, propriu sutta s’alvure de sulzaga, inue su muru est ammuntadu de rù, prunischedda e tiria.

Asciutendesi apena ’e suore e abbaidende a subra, s’abizat chi mancari non siat istracu, sa caminada l’est dende matana. “Custu caminu cheret pulidu” pensat, “Anzis, mezus ancora si si faghet s’istrada”. Poi, pensende a cantas boltas su babbu at postu sos matessi passos, pighende e falende chentza mai li essire una lamenta, finit sa pigada e s’agatat in su pianu.

Sa domo non s’idet ancora, sas rocas la costoin a sa vista e a su ’entu. Ma acò su cunzadu ue su babbu poniat sas bacas e iscapaiat s’ainu intantu chi fit trabagliende in s’oliariu, in sa ’inzighedda o giosso afaca a sa funtana ue ancora bi sun sas pianta de fruta e ue tando poniat s’oltu.   

Paulu si frimmat pro tocare sa giaga, ruta e tarulada. Abbaidende a cudd’ala de s’aidu ’idet solu ferula e concas de ardu aininu, carchi mata ’e calarighe, unu pirastru sicu e unu piantone de crabufigu ispobolzadu afaca a s’abbadolzu chen’abba.

Sighinde in su camineddu, agatat s’alvure de pira bianca, pegas sun in terra, frazigas, ateras sun in sos ratos abbudados, soldìdas e biculadas dae sos puzones.

Pobera mama”, pensat, “Puru ocannu s’at a muntennere sa gana de custa pira. Ma si cheret Deus, s’annu chi ’enit pudo sas alvures, puru s’oliariu e sa ’inza e si non fatto oltu nessi dao contu sas piantas de giosso,inue su ’entu faghet pagu dannu”. 

Gai pensende, sighit a caminare lassendesi a un’ala pegos chercos, elighes e su suelzu mannu creschidos subra unu montijeddu e chi at connotu dae minore, sas matessi alvures chi, recuinde a s’iscurigada, sa paga lughe umpare a sa fantasia e a sas timorias de pitzinnu  mudaiat in pantasimas chentza oghe chi si movian a cunsonu cun su ’entu e lu faghian currere assuconadu.

A bemida si frimmaiat solu primu ’e comintzare sa falada pro torrare a domo .

Cun custos ammentos in conca, Paulu arrivit a sa domo e luego s’abizat chi su logu no est comente deviat essere.

Sa palte ’e segus est piena de fenalzu e cadone a diferentzia de sa palte ’e nanti, sa ch’est a cara a bidda, ch’est neta cun s’elva segada e ammuntonada pagu pius atesu, e pro tota sa longaria de sa fatzada, pro nessi tres prammos de largaria su terrinu est tzapitadu a friscu e piantadu a fiores, b’at finas piantas de romasinu e una molighedda de pedrusimula.

Sa gianna est solu arrumbada e Paulu chi hat cumpresu ch’in domo b’at calicunu, timinde a bintrare ’etat una oghe pro nde lu faghet bessire.

Ma niunu s’accerat pro rispondere, Paulu tando s’ingrusciat pro nd’acabidare una pedra e cun cussa astrinta in manu pianu-pianu ispinghet sa gianna e ’intrat in domo.

Bi ponet paritzu pro abetuare sos ojos a sa paga lughe, ma cando comintzat a distinghere carchi cosa cumprendet ch’in domo non b’at niunu, o assumancu, gai li paret. 

Cherinde faghere unu pagu ’e lughe, si movet pro aberrere su balcone ma s’agat in mesu ’e pes “un’imboligu” suta una manta de lana chi no aiat bidu, trambucat e che ruet subra sa mesita, oltulendela cun cantu b’at subra.

Unu tichirriu chi non paret de cristianu li frimmat su sambene in sas venas, Paulu resessidit a si nde pesare, etat unu brincu pro fuire a carrela ma in sa presse dat una tzoncada a su truncu de nibaru chi faghet de traessa a sa tziminea e torra ruet in terra, custa orta a unu muntone e perdinde vista e sensos.

Cando aberit sos ojos, gianna e balcone sun abertos e s’intendet in petorras su sole de su manzanu umpare a sa friscura de unu pannigheddu infustu chi calicunu l’at postu in fronte.

Proat a si nde pesare, ma una oghighedda narat:”Frimmu, non ti movas”. Paulu, girendesi apena s’agatat cun sa cara de una giovana a unu prammu dae sa sua.

Abbaidendela s’asselenat in s’istante, puru si ancora unu pagu istontonadu cumprendet ch’est una cara connota, una cara chi connoschet dae minore.

Maria, est Maria… ma, ite at fatu a sos sos pilos, sun tropu mutzos. Paret chi nde los epat segados in su totu e como sian torrende a creschere”, pensat.

Sa pisedda chi at bidu s’ojada de Paulu, si girat e leadu unu mucarolu si lu ‘etat in conca prendinde duo cabos in su ’atile, poi si torrat a girare abbaidendesilu.  “Pius bella ancora” pensat Paulu sorriende e proende a si setzere.

Ma issa torrat a repitere: “Non ti movas, iseta unu pagu primu de ti nde pesare”, Paulu chi comintzat a intendere unu pagu de dolore ’e conca, istat chietu e tochendesi su cucuaju chi l’est bessidu in fronte e faghinde creere de non l’aer connota, preguntat: ”Chie ses e ite che faghes inoghe? Pro su ch’isco deo non creo chi custa siat domo tua”.

Sa pisedda abbaidendulu in ojos, pensat unu mamentu primu ’e rispondere, poi narat: “Bidu chi non t’ammentas de me cheret chi mi presente: deo sò Maria e... e tue ses Paulu” e sighit: “Est beru, custa est domo tua… si puru ses pius de vint’annos chi non ch’as postu pè”.

A Paulu, intendindela faeddare, li paret chi si siat atzesa una lughe pius manna de su sole chi oramai pesadu est intebiende sa campagna. “Maria… Maria”  e sighinde a repitere su numene tra se e se, s’ammentat de cant’ateras boltas a repitidu cussu sonu, cando solu e in momentos de iscunfortu pensaiat a sos tempos chi pitzinnu giogaiat cun una pisedda de sa matessi edade sua. 

S’ammentat su estiredu biancu e mutzu-mutzu, unu dossile istrizile e sa facighedda tunda cun sas laras pienas sempre prontas a su risu, sos pilos longos sas pius boltas presos cun unu frisu ’e colore; e puru s’ammentat sa promissa chi in su giogu seriu de criaduras, paris s’aian fatu remunidos in sa pinnetedda de canna e de uda chi afaca a su riu nd’aian pesadu umpare: “Cando semus mannos nos cojuamos e semus maridu e muzere”.

Ammentende ancora che in unu sonniu cussos mamentos de sa vida sua, Paulu serrat sos ojos, tratenindesi de abbratzare cussa pisedda chi dae sempre at chelfidu ’ene, unu ’ene chi mai ha tentu sa forza de li mustrare, preferinde a issa e a cussos logos una vida chi mai at apretzadu e ch’in finitia l’at lassadu pius solu e chentza nudda de cando fit partidu.   

Maria intantu, lendeli ambas manos, l’agiuat a si setzere poi, cun naturalesa, issa puru si setzit in terra abbratzendesi sos benujos e abbaidendelu in cara preguntat: “Paulu, puite ses torradu?” .

Paulu, cun pagas peraulas rispondet chi si nd’est torradu dae ue fit emigradu pro istare afaca a sa mama oramai sola e chi, che tantos in bidda, aiat apidu trabagliu in sas industrias modernas de sa piana e chi aiat detzisu, de impignare su tempus chi li restaiat in sa campagna chi l’at lassadu su babbu.

Nudda narat de sos annos passados atesu, de cantas boltas, solu, guasi disisperadu at pensadu a sas dies passadas cun issa, a su giogu, a sas matanas e a sos bisos de pitzinnu.

Non li narat chi pro totu cussu tempus l’at pensada chentza mai aer sa forza ne su coragiu de la chircare o de l’iscriere una litera.

Ma Maria, chi como est imbranconada cun su cuidu fichidu in terra e sa barra arrumbada a sa manu abelta, chentza ateru preguntare, li leget in ojos su chi no at nadu cun sas laras e chentza isetare chi Paulu bi lu preguntet, narat: “Cando tue ses partidu sos seros benia pro agatare a babbu tou chi agataia ogni orta pius seriu, a bortas faeddaimis de te, de comente aias detzisu de partire in chirca de chissà ite e de cantu custa partentzia pesaiat a issu e a mama tua. Ateras bortas, a seros intreos, chentza narrere mesa peraula istaimis setzidos afaca a pare, cun sos ojos lughidos de piantu, abbaidende chentza lu ’idere, su logu chi oramai pariat boidu e chentza vida. Cando s’est ammalaidadu, cun sas pagas fortzas chi li fin restadas, faghiat de totu, pro pigare ogni die a inoghe pro faghere calchi cosa comente sempre aiat fatu”.

Intantu chi Maria est faeddende, Paulu resessit a si nde pesare e luego nde pesat sa mesa chi aiat boltuladu, poi si setzidi in sa cadrea, sa conca bascia abbaidende a terra.

Una die m’at nadu:  puru si molzo, tue sighi a bennere, tene contu assumancu sa domo, as a bidere chi Paulu no imbarat tempus meda a torrare”.

Sighinde a faeddare, issa puru si nde pesat dae terra e abbaidende a fora dae sa gianna aberta narat: “E isetende sun passados vint’annos”.

Abasciende sa oghe, comente chi eparat cherfidu faeddare a issa matessi, si girat pro abbaidare a Paulu nende: “Poi de pagu tempus ch’est mortu, so ruta malaida deo, cun su matessi male chi si ch’at leadu a issu, unu male chi pro neghe de sas meighinas non mi lassat mancu pilos de ispizare e  m’at furadu totu sos dissignos pro unu cras chi ogni die apo timidu e timo de non bidere mai”.

Maria si cagliat, oramai non resessit a narrere ateru cun sa ula serrada da unu piantu chi sos muros antigos de cussa domo, in sos ultimos annos, an intesu ogni die.

Cando intendet sas manos de Paulu subra sas palas chi pianu pianu la custringhen a si girare, arrumbat conca e lagrimas a sa petorra de s’omine chi at isetadu pro una vida.

Su sero los agat gai, abbratzados e ancora arrejonende de milli e milli argumentos e cando detzidin de torrare a bidda, lu faghen a malagana, an già detzisu chi sa domo issoro est cussa, pro sempre.

Guasi un’annu daboi, finidu de pudare sa ’inza, Paulu si sezit pro pasare un’iscuta in sa matessi pezza ue si setziat su babbu. Oramai at lassadu su trabagliu in s’industria e at comporadu unu pagu de bestiamene, fintzas un’aiunu pro arare sa inza e pro falare a bidda cando Maria a bisonzu de su dutore, de meighinas o de calc’atera cosa.

Abbaidende s’abba de sa funtana chi mai at sensadu de falare, Paulu como ischit chi custu fit su destinu sou, dae sempre, solu chi b’at postu tropu tempus a lu cumprendere poninde in tribulia pius de una vida.

Poi de un’iscuta, si nde pesat, pienat unu fiascu de abba frisca e s’avviat a domo, sa muzere l’est isetende in sa gianna, comente ogni die e comente ogni die Paulu altziat sos ojos a chelu riconoschente pro ogni mamentu chi bi la lassat a cumpanza.

Arrivadu issu puru a su giannile, li tocat pianu sas laras fresadas e biancas nidas cun sas suas, e postu in terra su fiscu ’e s’aba, chentza faghet fortza la ghinghet in chintu cun ambas manos.

Maria altziat sa manu tropu asciuta, a tretos biaita, pro s’acontzare unu pagu sos pilos chi sun torrados a creschere e chi como, gioghende e faghinde sa pazosa mustrat a su maridu chi, la leat in bratzos e bintrat in domo.

Cando pianu la lassat falare, mirendela in ojos, Paulu chircat de cumprendere da ue ’enzat custa fortza chi atzendet s’isperantzia, sa matessi fortza chi l’at alimentada pro vint’annos.

 

Aggiungi commento


Codice di sicurezza
Aggiorna